आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी आणि व्हिडीओ पाहण्यासाठी क्लिक करा : फेसबुक , युट्युब
अतिपर्जन्याच्या क्षेत्रात राहणाऱ्या लोकांना पावसाळ्यात दरवर्षी पूराचा सामना करावा लागतो. आता तर जागतिक तापमान वाढीमुळं ऋतूचक्रच बदलून गेलं आहे. त्यामुळं कधीही, कुठेही अतिवृष्टी होऊन पूरस्थिती निर्माण होते. या पुरांमध्ये मोठ्या प्रमाणात जिवीत आणि वित्तहानी होते. अशा नैसर्गिक पुरांबद्दल आणि पाण्याच्या पुरांबद्दल तुम्ही अनेकदा ऐकलं आहे, वाचलं आहे काहींनी अगदी अनुभवलं देखील असेल.
मात्र, तुम्ही कधी व्हिस्कीच्या पुराबद्दल ऐकलं आहे का? हो, तुम्ही एकदम बरोबर वाचलं आहे! मी व्हिस्कीच्याच पुराचा उल्लेख केला आहे. आजपासून साधारण ११८ वर्षांपूर्वी म्हणजे १९०६ साली स्कॉटलंडच्या ग्लासगो शहरात खरोखर व्हिस्कीचा पूर आला होता. नेमकं हे प्रकरण काय होतं हे आपण पाहुया..
क्लाइड नदीच्या काठावर वसलेलं ग्लासगो एकेकाळी लहानसं शहर होतं. हळूहळू या शहराचं रुपांतर स्कॉटलंडमधील सर्वांत मोठ्या बंदरात झालं. स्कॉटलंडमधील सर्वात जास्त लोकसंख्या असलेल्या या शहरावर ग्लासगो सिटी कौन्सिलचं नियंत्रण आहे. क्षेत्रफळाच्या दृष्टीनं लहान असलेलं हे शहर दुर्दैवानं अनेक मोठ्या घटना आणि अपघातांचं साक्षीदार राहिलेलं आहे. त्यातील काही घटना आजही येथील लोकांच्या आठवणींमध्ये घर करून आहेत.
नोव्हेंबर १९०६ मध्ये ग्लासगोच्या गोरबल्समध्ये आलेला व्हिस्कीचा पूर देखील अशाच घटनांपैकी एक आहे. ही घटना ‘ग्रेट गोरबल्स व्हिस्की फ्लड’ म्हणून ओळखली जाते. गोरबल्समध्ये ‘लॉक कॅटरिन’ नावाची एक डिस्टिलरी होती. त्याठिकाणी व्हिस्कीचा मोठा साठा होता.
एक दिवस अचानक या डिस्टिलरीमधील तीन वॉशबॅक व्हॅट्स कोसळले (मद्य साठवण्याच्या टाक्या). या वॉशबॅक व्हॅट्समध्ये तब्बल १ लाख ५० हजार गॅलन व्हिस्की होती. ही सर्व दीड लाख गॅलन गरम व्हिस्की डिस्टिलरीच्या आवारात आणि जवळच्या म्युरहेड स्ट्रीटवर वाहू लागली. रस्त्यावर २० फूट उंचीचा व्हिस्कीचा लोंढा वाहत असल्याच्या काही नोंदी आढळतात.
दीड लाख गॅलनचं लिटरमध्ये रुपांतर केलं तर हा आकडा साडेपाच लाखांपेक्षा जास्त होतो. ग्लासगो सिटी कौन्सिलमध्ये असलेल्या ऐतिहासिक कागदपत्रांच्या नोंदीचा अभ्यास केला तर त्यात ‘ग्रेट गोरबल्स व्हिस्की फ्लड’चं वर्णन आढळतं. रस्त्यावर वाहत असलेली व्हिस्की जिकडे मार्ग दिसेल तिकडे धाव घेत होती. रस्त्याच्या दुतर्फा असलेली घरे आणि दुकानांध्ये व्हिस्की भरली गेली होती.
डिस्टिलरी यार्डमध्ये काम करत असताना काहींचा मृत्यू झाला होता. साडेपाच लाख लिटर व्हिस्कीच्या पुरात एका व्यक्तीचा जीव गेला आणि १० जण जखमी झाले होते. मृत्यू झालेली व्यक्ती एक शेत मजूर होती. प्रत्यक्षदर्शींनी तत्कालीन माध्यमांना सांगितलेल्या वृतांन्तानुसार, सर्वांत अगोदर ५० हजार गॅलन क्षमता असलेला एक व्हॅट फुटला. त्यातील व्हिस्कीवर प्रक्रिया करणं बाकी होतं. या व्हॅटमधील व्हिस्कीच्या दबावामुळं त्याच्या शेजारी असलेले तयार व्हिस्कीचे इतर दोन व्हॅटवर देखील कोसळले.
जेव्हा डिस्टिलरीमध्ये अपघात झाल्याची वार्ता शहरभर पसरली तेव्हा पोलिसांनी घटनास्थळी धाव घेतली. व्हिस्कीचा पुर आला तेव्हा डेव्हिड सिम्पसन आणि विल्यम ओ’हारा नावाची दोन माणसं एका तळघरातील ड्राफ हाऊसमध्ये अडकली होती. पोलिसांनी सर्वांत अगोदर त्यांना वाचवलं. गरम व्हिस्कीच्या लोंढ्यामध्ये इतकी ताकद होती की, रस्त्यावरील काही व्यक्तींच्या अंगावरील कपडे देखील फाटून निघाले होते.
१८२५ साली या डिस्टिलरीची स्थापना झाली होती. पूर्वी ती ‘अडेल्फी डिस्टिलरी’ या नावानं ओळखील जात होती. नंतर त्याचे नाव बदलून ‘लॉक कॅटरिन अडेल्फी डिस्टिलरी’ असं करण्यात आलं. आता ज्या ठिकाणी ग्लासगो सेंट्रल मॉस्क आहे त्या जागी ही डिस्टिलरी होती. त्याकाळी स्कॉटलंडमधील ही सर्वांत मोठी डिस्टिलरी होती. त्यातून वर्षाकाठी ५ लाख गॅलन्स व्हिस्की उत्पादन होतं असे.
अचानक उद्भवलेल्या या संकटामुळं डिस्टीलरीचं मोठ्या प्रमाणात नुकसान झालं. पौंडच्या आताच्या मुल्यानुसार सुमारे ९० लाख रुपयांची व्हिस्की त्यावेळी अक्षरशः पाण्यासारखी वाहून गेली होती. एवढ्या मोठ्या नुकसानामुळं डिस्टिलरीतील माल्ट व्हिस्कीचं उत्पादन बंद पडलं. व्हिस्की उत्पादन बंद झाल्यानंतर ही जागा १९६८पर्यंत गोदाम म्हणून वापरण्यात आली. नंतर १९७१ साली हे गोदाम देखील जमीनदोस्त करण्यात आलं. डिस्टिलरी जरी बंद झाली तरी अडेल्फी हे नाव आजही टिकून आहे. आता अर्दन्म्युचन डिस्टिलरीमध्ये ‘अडेल्फी सिलेक्शन’ या नावाखाली विशिष्ट श्रेणीच्या व्हिस्कीचं उत्पादन घेतलं जातं.
ग्लासगोमधील व्हिस्कीचा पूर ही या प्रकारची काही पहिलीचं दुर्घटना नव्हती. त्यापूर्वी देखील युरोपमध्ये अशा प्रकारची दुर्घटना झाली होती. १७ ऑक्टोबर १८१४ रोजी लंडनमधील टोटेनहॅम कोर्ट रोड परिसरात बियरची त्सुनामी आली होती! ग्रेट रसेल स्ट्रीट आणि टोटेनहॅम कोर्ट रोड दरम्यान ‘हॉर्स शू’ नावाची ब्रूअरी’ होती.
या ब्रुअरीमध्ये ‘म्यूक्स अँड कंपनी’नं २२ फूट उंच लाकडी किण्वन टाकी (व्हॅट) ठेवली होती. ही एक टाकी ३ हजार ५०० बॅरल्सपेक्षा जास्त क्षमतेची होती. १७ ऑक्टोबर रोजी दुपारी अचानक या लाकडी टाकीभोवती असलेली एक लोखंडी कडी तुटली आणि तासाभरातचं संपूर्ण टाकी फुटली. याच्या फोर्समुळं ब्रुअरीमधील आणखी व्हॅट्सचे देखील स्फोट झाले.
परिणामी त्यातील ३ लाख २० हजार पेक्षा जास्त गॅलन बिअर रस्त्यावर वाहू लागली. बियरचा हा पूर काही मिनिटांतचं जॉर्ज स्ट्रीट आणि न्यू स्ट्रीटवर पोहोचला. १५ फूट उंचीच्या बिअरच्या लाटांमुळं अनेक घरांचं नुकसान झालं. या दुर्घटनेत आठ जणांचा जीव गेला होता.
सतराव्या ते एकोणिसाव्या शतकादरम्यान युरोपात ग्रेट गोरबल्स व्हिस्की फ्लड आणि ‘हॉर्स शू’सारख्या अनेक लहान-मोठ्या घटना घडल्या. या घटनांमुळं मद्यनिर्मिती कारखान्यांच्या सुरक्षेचा प्रश्न ऐरणीवर आला होता. बियर निर्मितीसाठी तर लाकडी व्हॅटचा वापर करणं हळू-हळू कमी करण्यात आलं.
आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी आणि व्हिडीओ पाहण्यासाठी क्लिक करा : फेसबुक , युट्युब | Copyright © ThePostman.co.in | All Rights Reserved.
