आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी आणि व्हिडीओ पाहण्यासाठी क्लिक करा : फेसबुक , युट्युब
युरोपीय लोकांनी पंधराव्या, सोळाव्या आणि सतराव्या शतकात जगभरात अनेक ठिकाणी वसाहती स्थापन करून त्या त्या ठिकाणी आपले अन्याय्यी आणि ‘लुटारू’ राज्य चालवले. अखेरीस दुसऱ्या महायु*द्धाच्या शेवटी ब्रिटनने अनेक वसाहतींमधून काढता पाय घेतला. पण जातानाही त्यांनी ‘त्यांच्या’ अनेक वसाहतींमध्ये अनेक दीर्घकालीन परिणाम करणाऱ्या गोष्टी घडवून आणल्या. याचबरोबर त्यांनी अनेक पुरावे आणि कागदपत्रे नष्ट केली!
एका अधिकृत अहवालानुसार, ब्रिटिश साम्राज्याच्या शेवटच्या वर्षांत गुन्हेगारांचे रेकॉर्डस् पद्धतशीरपणे नष्ट केले गेले, जेणेकरून ते ब्रिटनपासून स्वातंत्र्य मिळवलेल्या देशांच्या सरकारांच्या हातात पडू नयेत. या “साफसफाई” मोहिमेपासून वाचलेली कागदपत्रे गुप्तपणे युनायटेड किंगडममध्ये आणली गेली.
त्याठिकाणी ही कागदपत्रे इतिहासकारांच्या आणि जनतेच्या नजरेपासून दूर, परराष्ट्र कार्यालयाच्या गुप्त संग्रहात अनेक वर्षे लपवून ठेवण्यात आली होती. कागदपत्रे इतके दिवस लपवून ठेवणे म्हणजेच कायदेशीर जबाबदाऱ्यांचे उल्लंघन आहे, त्यानुसार ब्रिटिशांना काही काळानंतर ही सर्व कागदपत्रे सार्वजनिक करावी लागली.
कागदपत्रे २०१९ साली उघडकीस आली. ही कागदपत्रे केनियामधील एका गटाने ताब्यात घेतली होती. ब्रिटिश शासनाने १९५० साली माऊ माऊ बंडाच्या वेळी त्यांचा अतोनात छळ केला होता आणि कागदपत्रे सापडल्यानंतर तर केनियन्सना ब्रिटीश सरकारवर खटला भरण्याचा पूर्ण अधिकार प्राप्त झाला. ब्रिटिश परराष्ट्र मंत्रालयाने विविध वसाहतींमधून ८८०० फाईल्स प्रदर्शित करण्याचे आश्वासन दिले होते.
या प्रक्रियेचे प्रभारी इतिहासकार टोनी बॅजर म्हणाले या संग्रहाच्या शोधामुळे परराष्ट्र कार्यालयाला “लज्जास्पद, निंदनीय” स्थितीत ठेवण्यात आले आहे. पुढे ते म्हणतात, “ही कागदपत्रे १९८० च्या दशकापासून सार्वजनिक संग्रहात असायला हवी होती,” आणि यामुळे याची मुदत खूप पूर्वीच निघून गेली होती. अतिशय संरक्षित सरकारी केंद्रात ठेवलेल्या या कागदपत्रांमध्ये १९५० च्या दशकात मलेशियातील अधिकाऱ्यांच्या शत्रूंच्या ‘ह*त्ये’वरील माहिती अहवाल देखील समाविष्ट आहेत. त्याचप्रमाणे इतर कागदपत्रांनुसार, लंडन मंत्रिमंडळाच्या सदस्यांना केनियामध्ये माऊ माऊ बंडखोरांच्या छळ आणि ह*त्येची जाणीव होती हे सिद्ध होते. तसेच डिएगो गार्सिया रहिवाशांना ब्रिटिशांनी किती क्रूरतेची वागणूक दिली हे सिद्ध करणारे देखील काही कागदपत्रे आहेत.
तथापि, नोटाबंदीच्या वर्षात ब्रिटिशांच्या कृतींशी संबंधित काही अत्यंत संवेदनशील फाईल्स फक्त लपवल्या गेल्या नव्हत्या तर नष्ट केल्या गेल्या होत्या असेही ही सर्व कागदपत्रे दर्शवतात. फायलींचा पद्धतशीरपणे नाश करण्याच्या स्पष्ट सूचना होत्या हे दर्शवणारेही अनेक कागदपत्रे आहेत. या सूचना १९६१ नंतर वसाहतींचे राज्य सचिव इयन मॅक्लॉडने दिल्या होत्या. जेणेकरून स्वातंत्र्य मिळवणाऱ्या देशांच्या सरकारांनी अशी कोणतीही सामग्री मिळवू नये.
तसेच, माहितीच्या स्त्रोतांशी तडजोड करणारी किंवा भविष्यातील सरकारच्या मंत्र्यांकडून त्यांचा अनैतिकरीत्या वापर होण्याची शक्यता असणारी कागदपत्रे नष्ट करावी लागली. ज्या कागदपत्रांचा नाश करायचा होता त्यामध्ये माऊ माऊ बंडखोरांविरुद्ध वसाहती अधिकाऱ्यांनी केलेल्या अत्याचाराची ज्यांच्यावर अ*त्याचार झाले अशांनी साक्ष दिलेली होती. या भागात २४ नि: शस्त्र ग्रामस्थांच्या ह*त्येची माहिती उपलब्ध होऊ शकते असे अहवाल आले होते. १९४८ साली बहुतेक संवेदनशील कागदपत्रे वसाहती अधिकाऱ्यांनी येमेन येथील अदन शहरात ठेवली होती. याठिकाणी लष्कराच्या गुप्तचर सेवेचे गुप्त अ*त्याचार केंद्र होते.
तर काही नष्ट न केलेली कागदपत्रे केवळ युनायटेड किंगडमची प्रतिष्ठा जपण्यासाठीच नव्हे तर सरकारला खटल्यांपासून वाचवण्यासाठी गुप्त ठेवण्यात आली. केनियाच्या लोकांनी सुरू केलेल्या कायदेशीर कारवाया यशस्वी झाल्या तर, नोटाबंदीच्या वर्षांपासून हजारो संघर्ष करणारे दिग्गज अजूनही जिवंत असल्यामुळे ब्रिटनवर नवीन खटले उदयास येण्याची आपण अपेक्षा करू शकतो.
युगांडामध्ये या प्रक्रियेला ‘ऑपरेशन लेगसी’ असे सांकेतिक नाव देण्यात आले होते. केनियामध्ये, फायली तपासण्याची प्रक्रियेचे वर्णन “ए थोरो क्लिअरन्स” असे केले गेले होते. ही प्रक्रिया ब्रिटिश अधिकाऱ्यांच्या देखरेखीखाली होत असत. या चाचण्यांमध्ये कोणताही आफ्रिकन सहभागी होऊ नये, अशा स्पष्ट सूचना होत्या, फक्त ‘केनियन सरकारी अधिकारी परंतु युरोपमधील ब्रिटिश वंशाच्या अधीन असलेलला’ कोणताही व्यक्ती अशा फाइल्स साफ करण्यात भाग घेऊ शकत होता.
तसेच, नवीन स्वतंत्र देशांतील सरकारांना कधीही फाईल सापडू नये यासाठी कठोर उपाययोजना करण्यात आल्या आहेत. वसाहती अधिकाऱ्यांना दिलेल्या निर्देशांपैकी संबंधित देशांना स्वातंत्र्य देताना मागे ठेवलेल्या कागदपत्रांमध्ये इतर साहित्याचा संदर्भ असू नये असे म्हटले आहे. हरवलेल्या कागदपत्रांचे अस्तित्व उघड करावे लागले नाही. जर एक दस्तऐवज फाईलमधून मागे सोडला गेला असेल तर दुसरा कागद त्याच्या जागी ठेवण्यात आला होता जेणेकरून कोणतीही संगती लागणार नव्हती.
अखेरीस बकिंगहमशायर येथील हंस्लोप पार्क मध्ये पूर्वीच्या ३७ वसाहतींमधून मोठ्या प्रमाणात फाईल्स आणल्या गेल्या. “धोकादायक” मानले जाणारे बहुतेक दस्तऐवज नष्ट झाले हे स्पष्ट आहे. कागदपत्रे नष्ट केली पाहिजेत, यूकेमध्ये आणली जाऊ नयेत आणि कागदपत्रांचा किंवा त्यांच्या नाशाचा कोणताही मागोवा राहू नये हे केनियासारख्या काही वसाहतींमधील अधिकाऱ्यांना त्यावेळी सांगितले गेले होते.
ही कागदपत्रे इतिहासकारांसाठी खऱ्या अर्थाने सोन्याची भंडारे आहेत, परंतु ती सर्व सार्वजनिक संग्रहात पोहोचण्यापूर्वी काही वेळ लागेल. जेव्हा ही कागदपत्रे सार्वजनिक केली जातील, तेव्हा त्यापैकी बहुतेक कागदपत्रे अप्रचलित होतील, तथापि, अनेक इतिहासकार तथ्यांचा शोध घेण्यासाठी व्याकुळ आहेत.
आमचे इतर लेख वाचण्यासाठी आणि व्हिडीओ पाहण्यासाठी क्लिक करा : फेसबुक , युट्युब | Copyright © ThePostman.co.in | All Rights Reserved.
